هاورێیان پێویستم به‌ راپۆرتێکه‌ له‌ سه‌ر ژینگه‌

[reben90]

سڵاو
هاورێیان پێویستم به‌ راپۆرتێکه‌ له‌ سه‌ر ژینگه‌
سپاستان ده‌که‌م گه‌ریارمه‌تیم بده‌ن

[hanya]

قۆناغه‌كانى په‌ره‌سه‌ندنى ژينگه‌ى مرۆڤ

له‌و كاته‌وه‌ كه‌ زه‌وى دروست بووه‌ هه تا ئه مرو ناوه ندى ئه و زينكه يه ى كه تيايدا ده زين به رده وام له كوران دا بووه ،ئه م به ره سه ندنى زينكه يه بوه ته هوى جيابوونه وه ى ئه م قوناغانه:

۱-قوناغى كونجاندنى زه وى بو بيشوازى مروف:

ئه م قوناغه به رده وام بوو هه تا ئه و كاته ى زه وى كونجاو بوو بو ده ركه وتنى مروف له سه رى .له م ماوه يه دا تويزى زيندوو ئاوى سه ر زه وى به ره ى سه ندوو جه ند جوريكى جياواز له كيانله وه رو رووه ك و سامانى كانزايى ده ركه وتن ،ئه م قوناغه زوربه ى ميزووى زه وى ده كريته وه تا ده ركه وتنى مروف له سه ر زه وى.
۲.قوناغى راو:-

له ماوه ى زيانى مروف دا به رده وام كه راوه به شوينى خواردن و خوارده مه نى له جوارجيوه ى ئه و زينكه ى كه تيايدا زياوه و فريرى راو بووه،له م قوناغه دا مروف بيرى له كاريكه رى و زيانه كانى سه ر زينكه نه كردبوه وه وه كاريكه رى له سه ر زينكه كه ى كه م بووه.

۳.قوناغى كشتوكال:-

ده توانين ئه م قوناغه به سه ره تاى ده سبيكردنى كاريكه رى سلبى مروف بو سه ر زينكه دابنيين كه به سووتانى دارستانه كان ده ستى بيكرد بو مه به ستى كشتوكال و مه رو مالات.

۴.قوناغى شورشى بيشه سازى:-

ئه م قوناغه له ناوه را ستى سه ده ى هه زده هه م ده ست بى ده كات تا ناوه راستى سه ده ى بيسته م كاتيك مروف ده ستى كرد به به كارهينانى ئاميرو دروست كردنى كاركه بو بركردنه وه ى بيوستييه كانى خوى و سوتاندنى سووته مه نى بو به گه رخستنى كارگه و هوكاره كانى كواستنه وه (ئوتومبيل و كه شتى و شه مه نده فه رو فروكه)،هه روه ها له م قوناغه دا مروف ده ستى كرد به كوج كردن له لاديكانه وه بو شاره كان،وه زيادبوونى وماره ى دانيشتوانى شار كه ئه نجام دا روز به روز روودانى كيشه ى ترسناك له سه ر زينكه.

۵.قوناغى شورشى زانيارى:

ئه و قوناغه يه كه ئستا تيايدا ده زين كه له نيوه ى دووه مى سه ده ى بيسته وه ده ست بى ده كات له م قوناغه دا زانستى ئه له كرتونى كومبيوته ر ده ركه وت به تايبه تى دواى دوزينه وه ى ترانزسته رو هوكاره كانى كواستنه وه به ره ى سه ندوو شورشى بيشه سازى كه يشته لوتكه و كيشه ى جوراوجورى زينكه ده ستى بيكرد وه ك :بيس بوونى هه واو خاك و ئاو و كه مبوونه وه ى سامانه سروشتييه كان و زيادببونى زماره ى دانيشتووانى سه ر زه وى ،كه واى كرد لايه نه به ربرس و نابه ربرسه كان ده ستيان كرد به ريكخستنى سيمينارو كونفراس له سه ر ئه م كيشانه و دانانى ريكه جاره ى كونجاو له بيناو باراستنى زينكه و به رده وامبوونى سامانه سرووشتييه كان و زيانيكى ته ندروست بو نه وه كانى داهات و .

زينكه:

له ووشه ى ( environ)كه با ماناى ده وروبه ر ديت وه ريكراوه كه بريتييه له (هه موو بارو هوكارانه ديت كه كاريكه رى ده كه نه سه ر زيانى هه موو زينده وه ران له سه ر زه وى .
يان زينكه به كويره ى (environtal protection act)بيناسه كراوه و ده ليت ((هه موو ئه و هوكاره فيزيايى و بايلوجيانه ى ده ورووبه ر ده كريته وه كه كاريكه رى ده كه نه سه ر يه كترى ))
زاانستى زينكه زانستيكى كشتكيره كه بيويسته زور زانستى تر تيايدا تيكه ل بكريت وه كو زانسته كانى (فيزيا،كيميا،بايلوجى،جيول� �جى،جوكرافيا،به روه رده،ئابوورى،........هتد)
زينده وه را ن له سه ر زه وى هه ر له بجوكترينه وه (فايروس و به كتريا و كه رووه كان )هه تا
كه وره ترين زينده وه رى كوى زه وى زينكه ى تايبه تى خوى هه يه.

زينكه زانى :-
زاناى ئه لمانى ئه رست هاكل(۱۸۶۹)ووشه ى (ecology)بو ماناى زينكه زانى داناو كه به مانا يونانيه كه ى (oikos)=خانوو،مال و (logy)=زانست ديت.
زينكه زانى بريتى يه له و زانسته ى كه ده رباره ى كارليك و كاريكه رى زينده واران له كه ل زينكه سرووشتييه كان ده دويت ،كه هه ردوو راسته وخوو به به رده وامى كاريكه رى ده كه نه سه ر يه ك.
هه ر كورانيك له زينكه ى سرووشتى كاريكه رى هه يه له سه ر زينده وه را ن و وه به بيجه وانه شه وه.

ريكخستنى زينكه(ئاسته كانى ريكخستنى زينكه)
۱.زينده وه ر
۲.كومه له ى زينده يى
۳.كومه لكاى زينده يى
۴.سيستمى زينكه يى
۵.زينده به رك.
زينده وه ر :-
يه كه ى بيكهاته ى سيستمى زينكه يه (زينده وه ر تواناى هه يه زور بيت ،كه شه بكات،هاوسه نك رابكريت ،به ره بسينيت،كارداناوه ى كارليكه كانى هه بيت،ماده ى بوماوه ى تيا بيت)
كومه له يى زينده يى:-
بريتييه له كومه له زينده وه ريكى هه مان جورو تاك كه له ناوجه يه كى جوكرافى دياريكراوادا ده زين.
كومه لكه يى زينده يى:-
بريتييه له كوى هه موو ئه و كومه له زينده ييانه ى كه له ناوجه يه كى جوكرافى دياريكراودا ده زين و كارليك له سه ر يه كترى ده كه ن.
سيستمى زينكه يى:-
يه كه ى فرمانه له زانستى زينكه زانى دا كه بيك ديت له هه ردوو كومه له ى زينده يى و ئه و زينكه يه ى تيايدا ده زين و به توندجى بشت به يه كتر ده به ستن بو به رده وامى بروسه ى زيان له ريكه ى هاتنه ناوه و جوونه ده ره وه ى ماده كيمياوييه كان و ووزه.
زينده به رك:-
ئه و به شه ى زه وييه كه زيانى تيادايه و قولترين به شى زه رياكان ده كريته وه تا به رزترين كه ش له (به ركى كاز(سبوره كانى رووه ك وه كه رووه كانى تيادا بلاو ده بيته وه و هه روه ها ئه و جينه ى سه ره وه ى خاك ده كريته وه كه تواناى دابين كردنى زيانى هه يه بو مروف.
له ۳ به ش بيكهاتووه
*به شى ئاو
*به شى هه وا
*به شى خاك

هه ريمى زيندوو :

بريتييه له ناوجه يه كى سروشتى فراوان كه كومه لكه يه كى له هه موو جوره كانى زينده وه ر (له كيانله به رو رووه ك و وردبينه زينده وه رى)تيايدايه وه كو (هه ريمى دارستان ،هه ريمى بيايان ،هه ريمى به سته له ك)
هه ريمى زيندووه كان فراوانترو ئالوزترن له سيستمه ى زينكه يى ،به لام له روويى بيكهاته وه وه ك يه كن به لام هه ندى جياوازى له زماره ى جورة زينده وه رانا له شوينه جوكرافيه جياجياكان دا به جدى ده كريت .
سيسته مى زينكه يى له روويى بيكهاتنه وه بيك ديت له هوكاره زينده يه كان و هوكاره نازينده ييه كان:
هوكاره نازينده ييه كان بيك ديت له
ا.هوكاره فيزياييه كان(راده ى تيشكى خور،بله ى كه رمى ،راده ى شى و ئاراسته ى با..........)
ب.هوكاره كيمياييه كان:بريتى يه له (ماده نا ئه ندامييه كان وه كو كاربون و نايتروجين و دوانه ئوكسيدى كاربون و ئوكسجين و .......)كه به زدارى له سوورى سروشتى ()ده كه ن.
ج.ئاويته ئه ندامى يه كان(بروتين و كاربوهيدرات و ......)

هوكاره زينده ييه كان:
هه موو ئه و زينده وه رانه ده كريته وه كه له سيسته ميكى زينكه يى دياريكراودا ده زين.
زينده زه ران له سيسته مى زينكه يى به كويره ى جونيتى ئه و ووزه يه ى وه رى ده كرن ده كريت به م به شانه وه:
۱.به رهه مهينه ره كان:هه موو ئه و زينده وه رانه ده كريته وه كه ده توانن خويان خوراك بو خويان دروست بكه ن له ريكه ى بروسه يه كى ئالوز كه بيى ده وتريت (روشنه بيكهاتن)به بونى ئاو دوانه ئوكسيدى كاربون به يارمه تى تيشكى خور زينده وه رانى وه ك (قه وزه كان و رووه كه سه وزه كان) وه ههندى جورى به كترياش ده كريته وه.

به رهه م هينه ره كان ده توانن ووزه ى خور بكورن بو ووزه ى كيميايى و له ئاويته يه كى ئه ندامى ئالوز كوى بكه نه وه (كلوكوز)،دواى ئه وه به رهه مهينه ره كان ئه توانن شه كرى كلوكوز به ريكه ى كارليكى زور ئالوزتر بو بكورن بو( بروتين و كاربوهيدرات و فيتامين .........) كه يارمه تى بوونى مادده ى خوراكى وه ك نايتروجين و فوسفورو كبريت و كانزاكان كه له زينكه يه ك دا هه ن.

۲.به كارهينه ره كان:
ئه و زينده وه رانه ن كه ناتوانن خوراك بو خويان دروست بكه ن به لكو بشت ده به ستن به به رهه مهينه ره كان به شيوه ى راسته وخو يان ناراسته وخو،كه ئه ميش ده كريت به جه ند جوريكه وه:
ا.كياخوره كان:
ئه و زينده وه رانه ن كه رووه ك ده خون و راسته وخو بشت به خواردنى رووه ك ده به ستن.
ب.كوشت خوره كان:
ئه و زينده وه رانه ن كه كوشت ده خون و بشت به خواردنى كيانله وه رانى تر ده به ستن ،وه كو (شير،بلنك،كورك،هه لو..........)
ج.هه مه جه شن خوره كان:
ئه و زينده وه رانه ن كه بشت به خواردنى هه ردوو رووه ك و كوشت ده به ستن وه كو (ريوى ،مروف،...)

كه نده خور:ئه و زينده وه رانه ن كه لاشه ى بوكه نى زينده وه رى مردوو ده خون وه كو (داله كه ر خور و كه متيار)

۳.شيكه ره وه كان:
ئه و زيندوه رانه ن كه له ريكه ى هه لوه شاندنى باشماوه ى زينده وه ره وه را ن و زينده وه ره مردووه كان ووزه يان ده ست ده كه ويت وه كو (به كتريا و كه رووه كان).
كه ده توانن مادده سه ره تاييه كان بكه ريننه وه بو سروشت ئه م مادانه جاريكى تر له ريكه ر به رهه مهينه ره كانه وه به كاربهينريته وه،زينده وه ره شيكه ره وه كان كرنكى زوريان له هه موو سيسته ميكى زينكه يى هه يه جونكه ئه م زينده وه رانه هه لده ستن به ته واو كردن و به رده وامى سوورى خواردنى توخمه كان له سروشت دا.

زنجيره ى خوراك:
بريتييه له ريره وى ووزه له قوناغه جياوازه كان دا كه ئامانجه كانى شيوازى خواردنى تيا به يره و ده كريت له لايه ن زنجيره يه ك زينده وه ره وه ،زنجيره ى خوراك به به رهه م هينه ر ده ست بى ده كات و به كوشت خور كوتاى ديت.
*قه وزه-ماسى بجووك-ماسى كه وره تر-ماسى قرش
*كيا-ئاسك-بلنك

تورى خوراك:
بريتييه له جه ند زنجيره يه كى خوراك كه له نميوانيان دا به يوه ندى هه يه و كارده كه نه سه ر يه كتر تورى خوراك زور ئالوزترو فراوانتره له زنجيره ى خوراك و له هه موو سيسته ميكى زينكه يى ده بينرت.

هه ره مى ووزه:
بريتييه له و هيلكارييه شيوه هه ره مييه يه ى يان سيكوشه ييه ى كه تيايدا روشتن و تيبه ر بوون و وون بوونى ووزه له زنجيره خوراك دا روون ده كاته وه له سيسته ميكى زينكه يى دياريكراودا

هيوادارم سوودى هه بيت
ببوره كه به فونتى كوردى ته واو نه منووسيوه جونكه ده ستم رانه هاتووه كاتى زورى ئه ويست

[reben90]

زۆر سپاس hanya گیان ده‌ست خۆش

[hanya]

سوباسى ناويت هاوريى به ريز له خزمه تدام
به لام ئه مه نه مزانيوه دوو جار ناردوومه به لام ئه وه ى دووه م زياتره

[يصشقخت]

[QUOTE=reben90;272547]سڵاو
هاورێیان پێویستم به‌ راپۆرتێکه‌ له‌ سه‌ر فايرؤس و نه خؤشيه كانى :-h:-h

[aroscr7]

به‌ هه‌موویان بیکه‌ به‌ڕاپۆرتێک بزانه‌ چۆن ده‌رده‌چێت


ئه‌و ژینگه‌یه‌ی له‌ چوارچێوه‌ی ژیانی ڕۆژانه‌ی ئێمه‌دا که‌مترین و ساده‌ترین و بێ بایه‌خترین ڕۆڵی پێ دراوه‌، سه‌ره‌کی ترین وگرنگترین ڕۆڵ له‌ بنه‌مای ژیانی ئێمه‌دا ده‌بینێ.
به‌تایبه‌ت لایه‌نه‌کانی ته‌ندریستی و جوانی وته‌کنیکی و به‌رنامه‌ وپاراستن و خواردن و خواردنه‌وه‌و به‌ تایبه‌ت هه‌ناسه‌دان که‌ په‌یوه‌ندی یه‌کی ڕاسته‌وخۆی بایه‌لۆجی وکۆنتاکتێکی یه‌کسه‌ری به‌ سی یه‌کانمانه‌وه‌ هه‌یه.
له‌ میانه‌ی ئه‌و توێژئنه‌وانه‌ی چه‌نده‌ها ساڵه‌ له‌ هه‌موو جیهاندا له‌ بواری پیس بوونی ژینگه‌و هه‌وای ژینگه‌دا ده‌کرێ
بۆ پاراستنی سه‌راپا گیانله‌به‌ر چ مرۆڤ و چ ئاژه‌ڵ له‌ لایه‌که‌وه‌ و پاراستنی ڕروکاری سه‌ر زه‌وی به‌ دارودره‌خت وسه‌وزایی و دارستانی گه‌وره‌وه‌ ده‌بینین نه‌ك هه‌ر هه‌نگاوی بۆ نراوه‌ به‌ڵکو وڵاتانی
پیشه‌سازی وابه‌سته‌ی پابه‌ندبوون به‌ و پێوانانه‌ کردووه‌ که‌ زیان به‌ خودی گیانله‌به‌ر ده‌گه‌یه‌نن.
له‌ نێو ئه‌م توێژینه‌وانه‌ دا ئێمه‌ تیشك ده‌خه‌ینه‌ سه‌رته‌نها توێژێك که‌ هه‌وای پیسی ژینگه‌و پێکهاته‌کانی ئه‌و هه‌وا پیسه‌یه‌و کاریگه‌ری له‌سه‌ر ته‌ندریستی مرۆڤ ،ئه‌و کاته‌ ده‌زانین که‌ ئێمه‌ بێ ئاگایانه‌ چ هه‌وایه‌کی پیس به‌ ناوی ئۆکسجینه‌وه‌ هه‌ڵده‌مژین.
پێکهاته‌ی هه‌وای پیس بریتی یه‌ له گه‌ردیله‌ی ره‌ق یا شل که‌ له‌‌ تێکه‌ڵ بوونی کۆمه‌ڵێ پێکهاته ی تر له‌ هه‌وادا دروست ده‌بێت‌ به‌ هه‌موو ئه‌و پێکهاتانه‌ ده‌وترێت
بیۆئایرۆزۆڵ Bioaerosole ئه‌مه‌ش بریتییه‌ له 2 به‌شی سه‌ره‌کی که‌ بریتین وه‌کوبه‌کتریاو 1. پێکهاته‌ زیندووه‌کان: که‌بریتین له‌ مایکرۆئۆرگانیزمه وڤایرۆس و که‌ڕوو ومیلبن.
2. پێکهاته ‌نازیندووه‌کان که ‌بریتین له‌تۆزو دوکه‌ڵ وته‌م به‌ شێوه‌یه‌کی گشتی گه‌ردیله‌کانی پێکهاته‌کانی هه‌وای پیس له‌ ژینگه‌دا گه‌ردیله‌ی له‌ هه‌وادا هه‌ڵواسراوی سه‌رچاوه‌گرتووه‌ له‌ بنه‌مایه‌کی ڕه‌ق یا شله‌وه‌ که‌ تیره‌ی ئه‌و گه‌ردیلانه‌ یه‌کسان نین
و له‌ نێوان(0.001 و100) مایکرۆمه‌تره‌ (مایکرۆمه‌تر یه‌ك له‌ ملیۆن به‌شی مه‌ترێك)،
و به‌پێی تیره‌ی ئه‌و پێکهاتانه‌ی له‌و تۆزو خۆڵه‌ی ئه‌و هه‌واپیسه‌دا هه‌یه‌ وکاریگه‌ریان له‌سه‌ر کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان له‌کاتی هه‌ڵمژیندا وزیان گه‌یاندنی به‌ ته‌ندروستی مرۆڤ جیاوازن و ئه‌و پێکهاتانه‌ یا چالاکی یه‌کی بایه‌لۆجییان هه‌یه‌ وه‌کو ڤایرۆس و میکرۆب وکه‌ڕوو ...
یا بنه‌مایه‌کی بایه‌لۆجییان هه‌یه‌ وه‌کو هه‌ڵاڵه‌ و پوله‌ك وقه‌تماغه‌ی پێست و مایکۆتۆکسین و ئیندۆتۆکسین. له‌ هه‌ردوو ‌‌‌حاله‌ته‌که‌ش ئه‌گه‌ری تووشبوون به‌ نه‌خۆشی یه‌کانی کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان ده‌رئه‌نجامێکی ئاشکرای هه‌یه‌.
ئه‌م پێکهاتانه‌ی هه‌ر یه‌که‌یان چه‌نده‌ها توێژینه‌وه‌ی له‌سه‌ر کراوه‌ ناتوانرێ هه‌ر هه‌مووی خۆی له‌ کایه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌یکدا بگرێ.
بۆیه‌ ئێمه‌ له‌ ڕوانگه‌ی ئه‌و فاکته‌ره‌ی که‌ پیسبوونی هه‌وا چ کاریگه‌ری یه‌کی ڕاسته‌وخۆی له‌سه‌ر ته‌ندروستی مرۆڤدا هه‌یه‌و ئه‌و فاکته‌ره‌ی که‌ هه‌وا کۆنتاکتێکی
یه‌کسه‌ری به‌ سی یه‌کان و سیکڵدانۆچکه‌کانی ئێمه‌وه‌ هه‌یه‌ تۆز وه‌کو بنه‌مایه‌ك و وه‌کو چه‌مکێکی گشتی بۆ هه‌وای پیس،
که‌ هۆکاری زۆر ئاشکرای تووشبوونی نه‌خۆشی یه‌کانی سی و سه‌رجه‌م کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دانی لێ ئه‌که‌وێته‌وه‌ ئه‌که‌ینه‌ ته‌وه‌ری باسه‌که‌.
کاریگه‌ری هه‌ڵمژینی تۆز به‌ پێ ی تیره‌ی گه‌ردیله‌ی ئه‌و پێکهاته‌ جۆراوجۆرانه‌ له‌سه‌ر کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان ده‌گۆڕێت وه‌کو له‌م خشته‌یه‌ی خواره‌وه‌ تێبینی ده‌کرێ
تاکو شوێنی هه‌ڵمژینی له‌ کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان تیره‌ی گه‌ردیله‌کانی تۆز به‌ مایکرۆمه‌تر ده‌م و لوت و قوڕگ و سی یه‌کان و سیکڵدانۆچکه ‌گه‌وره‌کان
سیکڵدانۆچکه‌ بچوکه‌کان سیکڵدانۆچکه‌ هه‌ره‌بچووکه‌کان Alveolen 10<6- 10 3-5 <1-3 کاریگه‌ری هه‌وای پیس له‌سه‌ر کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان به‌ پێ ی تیره‌ی گه‌ردیله‌ی پێکهاته‌کانی ئه‌م خشته‌یه‌دا ئه‌وه‌
ده‌رده‌که‌وێت که‌ هه‌تا تیره‌ی ئه‌و گه‌ردیلانه‌ بچوکتر بێت زیاتر به‌ نێو سیکڵدانۆچکه‌کانا ڕۆ ده‌چێت له‌ کاتی هه‌ناسه‌داندا وجێگیر ده‌بێت
و ئه‌گه‌ری تووشبوونی نه‌خۆشی زیاترونائارامی زیاتر له‌ ته‌ندروستی مرۆڤ دروست ده‌کات که‌ سه‌ره‌تا زۆر به‌ ساکاری وه‌رده‌گیرێ و پاشان ده‌بێته‌ نه‌خۆشی درێژ خایه‌ن وچاره‌سه‌ری هه‌میشه‌یی هاوته‌ریب به‌ ژیانی بۆ داده‌نرێ.
له‌ به‌شه‌کانی تر تیشکی زیاتر ده‌خرێته‌ سه‌ر هۆکارو رێگاچاره‌سه‌رو که‌مکردنه‌وه‌ی ڕێژه‌ی تۆزو ئه‌و ده‌رئه‌نجامانه‌ی که‌له‌ پاشكۆی گۆڕانی که‌شوهه‌وای هه‌موو دونیادا
ده‌بنه‌ هۆی کاردانه‌وه‌ی نائاسایی له‌ سه‌ر ژینگه‌و پاشان له‌سه‌ر زینده‌وه‌ر به‌ گشتی و جێ ده‌ستی مرۆڤ له‌ به‌شداری کردن له‌ تێکدانی ڕواڵه‌تی ژینگه‌و ژیان به‌ داپاچینی سه‌وزایی وبه‌شداری نه‌کردن له‌ پاککردنه‌وه‌ی هه‌واو که‌می ووشیاری له‌ سیسته‌می پاراستنی ئه‌و ژینگه‌یه‌ی مه‌رجی سه‌ره‌کی ژیانێکی پڕته‌ندروستی وسه‌لامه‌تی بۆ ده‌ڕه‌خسێنێ.

[aroscr7]

[QUOTE=يصشقخت;565584]

له‌بنه‌ڕه‌ته‌وه‌‌ نێردراوه‌ له‌لایه‌ن به‌ڕێز reben90

سڵاو
هاورێیان پێویستم به‌ راپۆرتێکه‌ له‌ سه‌ر فايرؤس -h:-h

ئه‌گه‌ر هی کۆمپیته‌ر ده‌ڵێیت فه‌رموو

زۆربه‌ی ئه‌و كۆمپیته‌رانه‌ی كه‌ ئێستا له‌ بازاڕه‌كان دانراون پرۆگرامی دژه‌ ڤایرۆسیان تێدایه‌، ئه‌م ڕاستییه‌ش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر زۆری بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كان و قبوڵ كردنیان له‌لایه‌ن پیشه‌سازی كۆمپیوته‌ره‌وه‌، وه‌ك قه‌ده‌رێك كه‌ رزگاربوونی نه‌بێت. حاڵی حازر هه‌زاره‌ها ڤایرۆسی كۆمپیوته‌ر هه‌یه‌، كه‌ ده‌توانین به‌سه‌ر چه‌ندان گروپ پۆلینیان بكه‌ین، به‌ڵام هه‌موویان ده‌كه‌ونه‌ ناو پێناسه‌یه‌كی ساكاری هاوبه‌شه‌وه‌، ئه‌ويش ئه‌وه‌یه‌ ڤایرۆس: بریتییه‌ له‌ پڕۆگرامێكی كۆمپیوته‌ر كه‌ به‌ ئه‌نقه‌ست داده‌ڕێژرێت، تاكو به‌ پڕۆگرامێكی تر بلكێت، كه‌ له‌ پڕۆگرامه‌ ره‌سه‌نه‌كانیش نزیك ده‌بێته‌وه‌، یاخود خۆی ده‌لكێنی پێوه‌ی خۆی ده‌گۆڕێت، له‌وكاته‌ی كه‌ به‌رهه‌مه‌كه‌ش نوێ ده‌كرێته‌وه‌ خۆشی ده‌گۆڕێت، هه‌ر جاره‌ی كه‌ كاره‌كه‌ش دووباره‌ بكرێته‌وه‌، وه‌ها خۆی ده‌رده‌خات كه‌ كۆپییه‌كه‌ ته‌واو وه‌ك كۆپیه‌كه‌ی پێش خۆیه‌تی .
ڤایرۆسه‌كانی كۆمپیوته‌ر به‌رێكه‌وت نه‌بێت، به‌دیارناكه‌ون، به‌گشتی له‌لایه‌ن پڕۆگرامسازی شاره‌زاو چالاك ده‌نووسرێن و دیزاین ده‌كرێن، دواتر رێگایه‌ك ده‌دۆزنه‌وه‌ بۆ بڵاوكردنه‌وه‌یان له‌ ئامێری ئه‌و به‌كاربه‌رانه‌ی كه‌بێ ئاگان، هه‌رچه‌ندی پڕۆگرامی دژه‌ ڤایرۆسیش به‌هێزبێت، ئه‌وه‌ پڕۆگرامسازه‌كانی ڤایرۆس هه‌وڵه‌كانی خۆیان زیاتر ده‌كه‌ن بۆ گه‌شه‌پێدانی ڤایرۆسی ژیرتر و به‌هێزتر. له‌لایان زۆرینه‌ی داڕێژه‌رانیش مه‌به‌ست له‌ گه‌شه‌پێدانی ڤایرۆسه‌كان رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌و ئاره‌زووكردنه‌ بۆ سه‌لماندنی سه‌ركه‌وتن و ده‌رخستنی ئاستی لێزانی خۆیان، هه‌ندێكی تریشیان به‌ حه‌په‌ساندنی كه‌سانی تر له‌ كۆمپیوته‌ره‌كانیان و سكاڵاكردن له‌ ده‌ستیان، یاخود بێزاركردن و زیان پێ گه‌یاندن و چێژ وه‌رده‌گرن.
ڤایرۆساكانی كۆمپیوته‌ر به‌توانستی ئه‌نجامدانی زیان به‌ناوبانگن، به‌ڵام له‌ راستیدا زۆربه‌یان زیان به‌خش نین، راسته‌ هه‌ندێكیان فایله‌كان ده‌سڕنه‌وه‌، یاخود به‌كاری تێكده‌رانه‌ هه‌ڵده‌ستن به‌ڵام زۆربه‌یان ته‌نیا بێزاری دروست ده‌كه‌ن. هه‌ندێكیشیان هه‌رگیز هه‌ستیان پێ ناكرێت له‌لایان به‌كاربه‌رانی ئاسایی، به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت كه‌ بڵێین ڤایرۆسه‌ بێ زیانه‌كان هیچ كاریگه‌ریه‌كی خراپیان نییه‌، چونكه‌ له‌ رووبه‌ڕی سه‌یڤ كردن له‌سه‌ر هارد و به‌شێك له‌ یادگای كۆمپیوته‌ر شوێن ده‌گرن و به‌شێك له‌ وزه‌ی چاره‌سه‌ركردنیش به‌كار ده‌هێنن، كه‌واته‌ كار له‌ خێرایی و توانستی كۆمپیوته‌ره‌كان ده‌كه‌ن، هه‌تا ئه‌گه‌ر هیچ زیانێكی دیاریشیان نه‌بێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ساڵانی رابردوو بایه‌خ به‌ ئاماده‌كردنی دژه‌ ڤایرۆس نه‌درا، بۆیه‌ له‌ ماوه‌یه‌كی كورتدا زیانه‌كان گه‌یشتنه‌ ملیۆنه‌ها دۆلار، به‌ڵام ئێستا به‌كاربه‌ر ده‌توانێت تا ئاستێكی باش خۆی له‌ زیانه‌كانی ڤایرۆسه‌كان به‌ دوور بگرێت، لێره‌وه‌ گه‌شتێك ده‌كه‌ین بۆ ناو خراپترین و مه‌ترسیدارترین ئه‌و جۆره‌ ڤایرۆسانه‌ی كه‌ كۆمپیوته‌ره‌كان به‌ده‌ستیان ناڵاندوویانه‌.

1. ڤایرۆسی برین 1986
برین یه‌كه‌م ڤایرۆسی راسته‌قینه‌یه‌ كه‌ ساڵی 1986 دۆزرایه‌وه‌، ئه‌م ڤایرۆسه‌ زیانی به‌ ئامێری كۆمپیوته‌ر نه‌گه‌یاند، به‌ڵام پیشه‌سازی دروست كردن و به‌هه‌رمهێنانی ڤایرۆسه‌كانی خسته‌كایه‌و له‌ ماوه‌ی 20ساڵدا بیرۆكه‌ی ڤایرۆسی به‌زیاتر له‌ 100000دروستكه‌ری ڤایرۆس به‌خشی.
2. مایكل ئه‌نجلۆ 1991
ڤایرۆسی مایكل ئه‌نجلۆ خێراترین جۆری ڤایرۆسه‌ كه‌ دووچاری سیسته‌می Ms-Dos ده‌بێت و هێرش ده‌كاته‌ سه‌ر به‌شی داگیرسان و هه‌موو جۆره‌ هاردێكی فلۆپی كه‌ بچێته‌ ناو كۆمپیوته‌ر، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌ به‌ خێراییه‌كی زۆر، دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی نهێنی له‌ چه‌ند مانگێك دا، به‌خێراییه‌كی زۆره‌وه‌ داتاكانی ناو ده‌یان هه‌زار كۆمپیوته‌ری تێكدا.
3. ڤایرۆسی میلیسا 1999
ئه‌م ڤایرسه‌ له‌ رێگای ناردنی پۆستی ئه‌لیكترۆنی له‌نێوان كۆمپیوته‌ره‌كان، ژماره‌یه‌كی زۆری كۆمپیوته‌ری به‌ ته‌واوی وێران كرد، به‌ڵام خۆش به‌ختانه‌ دروستكه‌ره‌كه‌ی ده‌ستگیركراو ماوه‌ی 20مانگیش فه‌رمانی به‌ندكردنی به‌سه‌ردا سه‌پا.
4. ڤایرۆسی خۆشم ده‌وێی 2000
ئه‌م ڤایرۆسه‌ به‌و جۆره‌ ده‌ناسرێت كه‌ یه‌كه‌م جۆری ڤایرۆسه‌ كه‌ به‌كاربه‌ران له‌ خشته‌ به‌رێت، بۆ كردنه‌وه‌ی فایلێك، كه‌ له‌ شێوه‌ی نامه‌یه‌كی خۆشه‌ویستی دێت و ژماریه‌كی زۆریش له‌ نامه‌ی بێ كه‌لك ده‌نێرێته‌ ناو كۆمپیوته‌ره‌كانی تر، كه‌ هه‌ڵده‌ستن به‌ سڕینه‌وه‌ی هه‌زاره‌ها فایل، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئه‌نجامه‌كه‌ی زۆر شاراوه‌یه‌، ژماره‌ی ئه‌و ئامێرانه‌ی كه‌ كه‌وتنه‌ به‌ر كاریگه‌ریشی به‌ 10%ی ئامێره‌كان داده‌نرێت، به‌مه‌ش زیانه‌كان به‌ 5.5ملیار دۆلار خه‌ملێنرا، كه‌واته‌ ئه‌م ڤایرۆسه‌ خراپترین جۆری ڤایرۆسه‌.
5. ڤایرۆسی كود رید 2001
ئه‌م ڤایرۆسه‌ سێرڤه‌ری تۆڕه‌كانی ئینته‌رنێتی لامه‌به‌سته‌ نه‌ك به‌كاربه‌ران، چه‌ندان سايتی ئه‌لیكترۆنیشی تێكداوه‌و شاڵاویشی كردۆته‌ سه‌ر ناونیشانی ئامێره‌كانی كۆمپیوته‌ر، له‌وانه‌ ئه‌م ماڵپه‌ڕو ئامێرانه‌ی كه‌ تایبه‌تن به‌ كۆشكی سپی.
6. ڤایرۆسی نیمدا 2001
ئه‌م ڤایرۆسه‌ له‌سه‌ر سیسته‌می شاڵاوه‌كانی ڤایرۆسی كۆد رید داڕێژراوه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی رێگایه‌ك "نامه‌ ئه‌لیكترۆنیه‌كان، ماڵپه‌ڕه‌كان، په‌یوه‌ندی كردنی تۆڕی ئینته‌رنێت" تا بگات به‌ ئامێره‌كان، ئه‌م ڤایرۆسه‌ش دووچاری سێرڤه‌ری تۆڕه‌كان و ئامێره‌كان ده‌بێت و به‌خێراترین ڤایرۆسیش داده‌نرێت له‌ رووی بڵاوبوونه‌وه‌دا.
7. ڤایرۆسی كلیز 2002
ڤایرۆسی كلیز به‌هێزترین ڤایرۆسه‌ كه‌ دووچاری پۆستی ئه‌لیكترۆنی بۆبێت له‌ ساڵی 2002، به‌ گوێره‌ی ئه‌و ماوه‌ درێژه‌ی كه‌ تێیدا هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ هه‌زاره‌ها به‌كاربه‌ری ناو تۆڕه‌كه‌ كرد، شاره‌زایان به‌ درێژایی 7مانگ وه‌ها پێشبینیان ده‌كرد ئه‌م ڤایرۆسه‌ هێشتا هه‌ڕه‌شه‌ له‌ فایله‌كان و زانیارییه‌كانی به‌كاربه‌ران ده‌كات، به‌مه‌ش گرفتی گه‌وره‌ی ئه‌منی و زانیاری بۆ زۆر كه‌س دروستكرد.
8. ڤایرۆسی سلامه‌ر 2003
سلامه‌ر كرمێكه‌ كه‌ به‌خێرایی بڵاوده‌بێـته‌وه‌، ته‌نیا له‌ 100خوله‌ك 7500سیسته‌می تووش كرد، كه‌ وه‌ك ڤایرۆسی كود رید تۆڕی ئینته‌رنێت هێواش ده‌كات و هه‌زاره‌ها ماڵپه‌ڕی ئه‌لیكترۆنیش داده‌خات.
9. ڤایرۆسی مای دووم 2004
مای دووم وه‌ها ناسراوه‌ كه‌ خێراترین ڤایرۆس بێت كه‌ دووچاری پۆستی ئه‌لیكترۆنی و ئامێری كۆمپیوته‌ر بێت، بۆیه‌ زۆر نامه‌ی بێ كه‌لكی نارد، هه‌روه‌ها بۆ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ماڵپه‌ڕی ئه‌لكترۆنی كۆمه‌ڵه‌ی Sco به‌كارهێنرا.
10. ڤایرۆسی ساسه‌ر 2004
ئه‌و ڤایرۆسه‌ى که‌بووه‌ هۆى تێکدانى 17%ى کۆمپیوته‌ره‌کانى هه‌موو جیهان و به‌ هه‌زاران ملیۆن زیانى گه‌یاند به‌ کۆمپانیا زۆر گه‌وره‌کانى جیهان. ته‌نانه‌ت "C.I.A"ی ئه‌مریکى به‌تایبه‌ت ده‌گه‌ڕا بۆ دۆزینه‌وه‌ى ئه‌و که‌سه‌ى ئه‌و ڤایرۆسه‌ى دروست کردوه‌ که‌ له‌ ساڵى 2004 ته‌شه‌نه‌ى کرد به‌شێوه‌یه‌کى زۆر به‌ربڵاو, كارى ڤایرۆسه‌كه‌ش ئه‌وه‌بوو کاتێک ئینته‌رنێتمان پێ ده‌کرد کۆمپیوته‌ره‌‌که‌ بۆ ماوه‌ى یه‌ک ده‌قه‌ کارى ده‌کردو دواتر له‌خۆوە ده‌کوژایه‌وه‌.
11. ڤایرۆسی ستورم 2007
ستورم خێراترین جۆری ڤایرۆسی نوێیه‌، له‌ رێگای پۆستی ئه‌لیكترۆنی بڵاوده‌بێته‌وه‌، له‌دوا ئاماردا ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ 10ملیۆن ئامێری كۆمپیوته‌ر دووچاری بوو.

[susu kuku]

سلاو زؤر سوباستان دةكةم بؤ رابورتةكانتان بةلام من رابورتيكي نويم ئةوي دةربارةي زينكةزاني ئةكةر يامةتيم بدةم زؤر سوباستان دةكةم

[EMAD AHMAD]

راپۆرتێكم ده‌وێ له‌باره‌ی كۆمپیته‌ر براده‌ران ئه‌گه‌ر یارمه‌تیم بده‌ن

[xalat mohamed]

فه‌رموو به‌رێزم

مێژووی كۆمپیوته‌ری كه‌سی له‌وكاته‌وه ده‌ستپێده‌كات، كه كه‌سێك توانیویه‌تی كۆمپیته‌رێك بكرێت.
ئه‌ی كه‌ی كۆمپیوته‌ری‌كه‌سی دروستكراوه؟
تائێسته له‌نێوان شاره‌زایاندا له مشت و مڕدایه.
خاڵی سه‌ره‌كی ده‌ركه‌وتنی PC مایكرۆپرۆسێسۆره، كه بۆ یه‌كه‌مجار له ساڵی 1968 له لایه‌ن ئه‌ندازیارێكه‌وه كه له Texas Instroments كاریده‌كرد دۆزرایه‌وه، به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی نه‌یتوانی قه‌ناعه‌ت به لێپرسراوه‌كانی بهێنێت له سوده‌كانی هه‌روامایه‌وه و دوای 3 ساڵ بۆ جارێكی تر دۆزرایه‌وه.
مایكرۆپرۆسیسۆر بۆ یه‌كه‌م جار له لایه‌ن Intel –ه‌وه كه‌وته بواری بازرگانییه‌وه و شانازی ده‌كه‌ن به‌وه‌ی كه دۆزه‌ره‌وه‌ین.
1971-
ئینتل Intel یه‌كه‌م مایكرۆپرۆسێسۆر 4004 (4 بیت)ی ده‌رده‌خات.
IBM یه‌كه‌مین دیسكێته(Floppz Disk)ی نیشاندا، فۆرماتی8 .
یه‌كه‌مین PROM و EPROM له‌گه‌ڵ 256بایت (2كیلۆبایت) توانای پاشه‌كه‌وتكردن ده‌ركه‌وت.
1972-
ئینتل 8008، یه‌كه‌مین مایكرۆپرۆسێسۆری 8 بیت ی ده‌ركه‌وت.
Texas Instuments هه‌ستا به دروستكردنی 1000T كه 32 بایت ڕام ی هه‌بوو، كه له ئامێری ژمێریاری دا به‌كارده‌هات.
یه‌كه‌مین دیسكی 5.25 ده‌ركه‌وت.
ئه‌تاری دروستكرا و یه‌كه‌مین یاری ڤیدیۆ كه‌وته بازاڕه‌وه.
1973-
گاری كیلداڵ Gary Kildall یه‌كه‌م ڤێرژنی M/CP خسته سه‌ر 8008 .
ئای بی ئێم په‌پكه‌ی جێگیر(fixed disk- festplatte)ی مۆدێرنی دروستكرد.
1974-
ئینتل 8080، مۆتۆرۆلا Motorola 6800 , 1802 RCA به ته‌كنه‌لۆجی 6 مایكرۆن Mikron ده‌ركه‌وتن.
گاری كیلداڵ M/CP و M/PLی گه‌شه‌پێدا بۆ8080 و یه‌كه‌م كۆپی فرۆشته ئینتل.
C وه‌ك زمانی پرۆگرامكردن دۆزرایه‌وه.
یه‌كه‌مین 4 كیلۆبایت ڕام RAM ده‌ركه‌وت.
1975-
8800 Altair وه‌ك یه‌كه‌مین كۆمپیوته‌ری بچوك ده‌رده‌كه‌وێت.
دوابه‌دوای مۆدێلێكی تری IMSAI هات.
Bill Gates و Paul Allen زمانی پرۆگرامكردنی BASIC یان بۆ 8800 Altair دانا.
پرۆسیسۆری 6502 له‌لایه‌ن ته‌كنه‌لۆژی MOS له‌كێبڕكێیه‌كی نرخدا به 25 دۆلاری ئه‌مریكی كه‌وته‌به‌رده‌ست.
1976-
پرۆسێسۆری Z80 ،یه‌كه‌مین چیپی گونجێنراو بۆ 8080 ده‌ركه‌وت.
Intel 8085 ی ده‌ركرد، به‌ڵام سه‌ركه‌وتو نه‌بوو.
یه‌كه‌مین پرۆسیسۆری Bit 16 ی 9900 TMS ده‌ركه‌وت.
كۆمپیوته‌ری سێو Apple له لایه‌ن Steve Wozniak و Steven Jobs بنیاتنرا.
1Apple ده‌ركه‌وت.
توێژینه‌ره‌وه‌ی دیجیتال بنیاتده‌نرێت.
له‌نامه‌یه‌كی كراوه‌دا Bill Gates باس له چه‌ته‌گه‌ری كاڵانه‌رمه‌كان ده‌كات.
1977-
II Apple, 80-Tandy TRS و Commodore PET ده‌رده‌كه‌ون.
ده‌ركه‌وتنی یه‌كه‌مین كۆمپیوته‌ر كه مرۆڤ به ئاسانی دایبگرسێنێت و بتوانێت پرۆگرامی بكات،
مایكرۆسۆفت دامه‌زرا.
یه‌كه‌م گه‌وره‌ترین ڕێپێدانیM /CP بۆ IMSAI به 25000 دۆلاری ئه‌مریكی فرۆشرا.
ئه‌تاری سیستێمی كۆمپیوته‌ری ڤیدیۆ نیشان ده‌دات، پاشان ناونرا 2600 VCS.
یه‌كه‌مین RAMی 16كیلۆبایت ی ده‌ركه‌وت.
1978-
یه‌كه‌مین پرۆسیسۆری 32 بیت له‌لایه‌ن ئینتل، له ماوه‌ی سێ هه‌فته‌شدا ئینتلی8086 گه‌شه‌یپێدرا.
Apple بنكه‌یه‌كی فلۆپی‌دیسكی(دیسكێته)5.25 ئینجی بۆ ئێپڵی2 دامه‌زراند
Epsen چاپكه‌ریMatrix 80-MX ده‌خاته بازاڕه‌وه.
1979-
ده‌ركه‌وتنی یه‌كه‌مین پرۆگرامی به‌كارهێنان WordStar(كارتیاكردنی‌تێكست) و VisiCalc (نه‌خشه‌وژمێریاری).
ده‌ركه‌وتنی پرۆسیسۆری 16بیت 80000Z و 68000 MC.
Computer 4/99 Ti له‌گه‌ڵ پرۆسیسۆری 9900 TMS وه‌ك یه‌كه‌مین كۆمپیوته‌ری‌ماڵ به 16 بیت خرایه بازاره‌وه.
كێبڕكێ له بازاڕی كۆمپیته‌ری‌ماڵ ئه‌تاری 400 و ئه‌تاری 800 .
یه‌كه‌مین مۆدم بۆ ئێپڵ ده‌رده‌كه‌وێت. به باودی(Baud) 100 و 300 كاریده‌كرد.
1980-
پاش گڤتوگۆیه‌كی ژیرانه له‌گه‌ڵ توێژه‌ره‌وه‌ی‌دیجیتاڵ IBM هه‌ستا به‌ڕاسپاردنی Microsoft بۆ گه‌شه‌پێدانی سیسته‌مێكی‌كارگێری بۆ IBM PC.
Microsoft له دوومانگدا كۆپییه‌كی پرۆگرامكراوی M/CP به‌ناوی DOS-Q ده‌كڕێت، وه له‌ژێرناوی DOS-MS/DOS-PC ده‌یفرۆشێته‌وه.
Seagate یه‌كه‌مین هارددیسكی 5.25 ده‌رده‌كات.
Apple III و 432 Intel شكست ده‌خۆن.
80-ZX یه‌كه‌مین كۆمپیته‌ر به ‌ڕام‌ی64 كیلۆبایت كه نرخی له ژێر 500 ماركه‌وه بوبێت.
1981-
IBM PC ده‌رده‌كه‌وێت به‌نرخی 3000 دۆلار.
له‌گه‌ڵ DBASE II یه‌كه‌مین بانكی‌زانیاری ته‌واو ده‌رده‌كه‌وێت.
یه‌كه‌مین په‌پكه‌ی‌جێگیری 5میگابایت بۆ ئێپڵ ده‌رده‌كه‌وێت.
81-ZX دوابه‌دوای80-ZX دێت كه ته‌نها 5 چیپ ی هه‌یه.
20-VC ی Commodore ده‌ده‌كه‌وێت.
1 Osborne یه‌كه‌مین كۆمپیته‌ری هه‌ڵگیراوه كه به پاتری ئۆتۆمبیلیش كاری پێبكرێت، به‌ كێشی 11،5 كغم.
1982-
له‌گه‌ڵ ده‌ركه‌وتنی 64-C له‌ لایه‌ن Commodore جه‌نگی نرخشكاندن ده‌ستپێده‌كات.
ده‌ركه‌وتنی یه‌كه‌مین كۆمپیوته‌ری Notebook له لایه‌ن Epson به ناو 20-HX.
پرۆسیسۆری 80286 ته‌واوده‌بێت.
1983-
ئێپڵ LISA ده‌خاته‌ڕوو، یه‌كه‌مین كۆمپیوته‌ری كه‌سی به ڕووپه‌لی گرافیكه‌وه، به‌ڵام به نرخێكی زۆر گران 15 تا 20 هه‌زار مارك.
له‌گه‌ڵ Lotus ی 1-2-3 یه‌كه‌مین نه‌خشه‌وژماره ی به‌كارهێنراو بۆ DOS-MS ده‌رده‌كه‌وێت.
Turbo Pascalده‌رده‌كه‌وێت و ده‌بێته به‌ربڵاوترین زمانی‌پرۆگرامكردن له پاڵ BASIC.
له مانگی 11 مایكرۆسۆفت 1.0 Windows خسته‌ڕوو، وه له مانگی 4 یشدا MS Word.
++C گه‌شه‌یسه‌ند و Sonyسۆنی دیسكێته‌ی 3.5 ی خسته‌ڕوو.
XT-PC به په‌پكه‌ی‌جێگیری 10 میگابایت ی ده‌رده‌كه‌وێت.
ڕام ی 256 كیلۆبایت ده‌رده‌كه‌وێت.
1984-
ئێپڵ Macintosh ماكینتۆش پێشكه‌ش ده‌كات.
Apple IIc هه‌ڵده‌سێت به دانانی Linie 8 بیت.
IBM AT به پرۆسیسۆری 80286 ده‌رده‌كه‌وێت.
له مانگی 9 MS Word ده‌ركه‌وت – 17 مانگ پاش خستنه‌ڕووی.
به 464 Amstrad CPC دواین كۆمپیوته‌ری‌ماڵ ی 8 بیت ی ده‌رده‌كه‌وێت.
MSX ی ستانداردی مایكرۆسۆفت بۆ یه‌كه‌م جار له یابان شكست ده‌خوات و پاشان له ساڵی 1985 له ئه‌وروپادا. ئامێره‌كان دره‌نگ ده‌گه‌ن و گرانیشن.
Philipps سی‌دی ڕۆم ROM-CD ده‌خاته‌ڕوو.
به 68020 یه‌كه‌مین پرۆسیسۆری 32 بیت ی بۆ كۆمپیوته‌ری كه‌سی ده‌رده‌كه‌وێت.
1985-
ئه‌تاری Atari ST پیشانده‌دات، یه‌كه‌مین كۆمپیته‌ری ماڵ به پرۆسیسۆری 68000.
پاش ماوه‌یه‌ك Amiga له لایه‌ن Commodore به هه‌مان پرۆسیسۆر ده‌رده‌كه‌وێت.
ئێپڵ یه‌كه‌مین چاپكه‌ری‌لێیزه‌ر laser printer ده‌رده‌كات.
پاش دووساڵ له ده‌رخستنی 1.0 Windows ده‌رده‌كه‌وێت.
Stebe Jobs ئێپڵ به‌جێده‌هێڵێت و كارگه‌ی NeXT داده‌مه‌زرێنێت.
1986-
پرۆسیسۆری 80386 نیشانده‌درێت. له مانگی10 یه‌كه‌مین پی‌سی به‌م پرۆسیسۆره له لایه‌ن Compaq ده‌رده‌كه‌وێت.
ده‌ركه‌وتنی CEM وه‌ك یه‌كه‌مین ڕوپه‌لی گرافیكی به‌كارهێنراو بۆ پی‌سی.
2000MIPS ده‌رده‌كه‌وێت وه‌ك پرۆسیسۆری RISC.
دوا ئێپڵی دوو Apple II GS ده‌رده‌كه‌وێت.
1987-
دانانیLinie 2/PS له‌لایه‌ن IBM, هه‌رچه‌نده له‌گه‌ڵ IBM PC نه‌ده‌گونجا.
2.0 Windows ده‌ركه‌وت له‌گه‌ڵ یه‌كه‌مین بنكه‌ی كاری Sun SPARC.
68030 ده‌رده‌كه‌وێت و IBM PC Linie داده‌نرێت.
VGA و XGA ستاندارد داده‌نرێت.
HP یه‌كه‌مین چاپكه‌ری مه‌ره‌كه‌ب په‌خشی ڕه‌نگاوڕه‌نگ ده‌خاته‌ڕوو.
درایڤ دیسك ی 3.5 به‌گونجاوی ده‌خرێته پی‌سی ه‌وه.
ڕام ی 1میگابایت ده‌رده‌كه‌وێت.
1988-
2/OS له لایه‌ن مایكرۆسۆفت و ئای‌بی‌ئێمIBM نیشانده‌درێت.
ویندۆزی 2.1Windows نیشانده‌درێت.
4.5 Turbo Pascal وه‌ك ته‌واوكه‌رێكی زمانی پرۆگرامكردن بۆ پی‌سی ده‌رده‌كه‌وێت.
1989-
486 Intel نیشانده‌درێت.
كارتی ده‌نگ Soundblaster ده‌رده‌كه‌وێت.
باس له68040 MC ده‌كرێت.
1990-
3.0 Windows نیشانده‌درێت و وه‌ك باشترین ڤێرژنی به‌كارنێنراو ده‌فرۆشرێت.
ئای‌بی‌ئێم یه‌كه‌م چیپ ی POWER PC ده‌خاته كۆمپیوته‌ری گه‌وره‌وه.
ڕام ی 4میگابایت ده‌رده‌كه‌وێت.
1991-
پاش دووساڵ 68040 ده‌رده‌كه‌وێت.
Apple Powerbook ده‌رده‌كه‌وێت و زۆربه‌باشی ده‌فرۆشرێت.
ڤێرژنی یه‌كی لینۆكس Linox له ئینته‌رنێتدا بڵاوده‌كرێته‌وه.
HTML له CERN (سه‌نته‌ری لێكۆڵنه‌وه بۆ پارچۆكه‌ی فیزیاوی له جنێف)دا گه‌شه‌ده‌كات.
1992-
3.1 Windows ده‌رده‌كه‌وێت له‌گه‌ڵ OLE و True Type Fonts, ئه‌مه ڕێكۆرد له فرۆشتندا ده‌شكێنێت.
Clons 486 و VESA Local Bus ده‌رده‌كه‌وێت
چاپكه‌ری فیچقه‌مره‌كه‌ب ی500 Deskjet له‌چاو Matrix له‌فرۆشتندا باڵده‌گرێت.
نرخی چاپكه‌ری لێزه‌ر داده‌به‌زێته ژێر 2000 مارك.
ڤێرژنی2 ی 2/OS ده‌رده‌كه‌وێت.
Alpha Chip ده‌رده‌كه‌وێت.
1993-
مایكرۆسۆفت خۆی له ئای‌بی‌ئێم ده‌كێشێته‌وه سه‌باره‌ت به كاركردنی له 2/OS دا.
له ئه‌نجامی ته‌قینه‌وه‌ی كارگه‌یه‌كی سندوق دروستكردن نرخ 4 به‌رامبه‌ر به‌رزده‌بێته‌وه.
پێنتیوم Pentium پێشكه‌ش ده‌كرێت.
1994-
Microsoft له مانگی5 باس له 4.0Windows .
3.0 Warp 2/OS ده‌رده‌كه‌وێت.
دوایین 7.0 DOS Clones PC و 7.0 Novell DOS ده‌رده‌كه‌ون.
په‌پكه‌ی‌جێگیر ده‌گه‌نه 1گیگابایت.
Delphi وه‌ك ته‌واوكه‌ری Pascal بۆ ویندۆز.
Commodore تیاده‌چێت(ئیفلاس ده‌كات).
PCI Bus داده‌نرێت.
1995-
پاش 17مانگ له باسكردنی 95 Windows ده‌رده‌كه‌وێت.
Intel پرۆسیسۆری Pentium pro نیشانده‌دات كه بۆ فه‌رمی 32بیت گونجاوه.
Internet ده‌ته‌قێته‌وه.
مایكرۆسۆفت واز له پرۆژه‌ی MSN ده‌هێنێت و Mosic Browser ده‌كرێت و وه‌ك Internet Explorer بڵاویده‌كاته‌وه.
Java ده‌رده‌كه‌وێت.
1996-
Intel پێنتیۆم Pentium MMX نیشانده‌دات.
4Windows NT ده‌رده‌كه‌وێت. ئه‌م فێرژنه پشتگیری بۆ پرۆسیسۆره‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی 86x و كۆنه‌كانی وه‌ك MIPS, Aopha, Power PC و ROSC-PA داده‌نرێت.
1997-
Intel پرۆسیسۆری Pentium II نیشانده‌دات.
دوا فێرژنی 2/OS له‌گه‌ڵ به‌ستنه‌وه‌ی به ناسینه‌وه‌ی ده‌نگیشه‌وه نیشانده‌دات.
Pentium Clones له لایه‌ن AMD و Cyrix وه ده‌رده‌كه‌ون.
Steve Jobs جارێكی تر Apple به‌ره‌وپێش ده‌بات.
1998-
به‌هۆی نه‌بونی داهاتی باش له سیستێمی Pentium II به‌رامبه‌ر به 6K ی ‌‌AMD ئینتل Celeron وه‌ك Low End Produkt نیشاندا.
98 Windows توشی بێهیوای ده‌بێت به‌هۆی ئه‌و گۆڕانكارییه كه‌م و ڕووكه‌شییه‌وه‌ی كه تیایدا كرابوو.
1999-
Pentiun III نیشانده‌درێت.
Athlon Prozessor ده‌رده‌كه‌وێت.
2000-
پرۆسیسۆری AMD له‌پێش Intel سنوری 1گیگاهێرتزی ده‌بڕێت.
4 Pentium وه‌ك به‌دواداهاتوی Pentium pro كه له ساڵی 1995ه‌وه ئه‌ندازیاران كاری تیاده‌كه‌ن ده‌رده‌كه‌وێت.
گرافیك چیپ ی وه‌ك GeForce ی NVida توانای پرۆسیسۆری پی‌سی به‌ته‌واوی ده‌رده‌خه‌ن و نرخیشی زیاد ده‌كه‌ن.
2000 Windows و Windows ME ده‌رده‌كه‌ون.
2001-
AMD پرۆسیسۆری Athlon XP Barton به‌توانای 533- 400 مێگاهێرتس ده‌رده‌كات.
Intel له كۆتایی ئه‌مساڵه‌دا Northwood 4Pentium ی 3،2 – 1،6 به‌توانای 800- 533 خسته‌ڕوو.
سه‌ركه‌وتوترین سیستێمی‌كارگێری ویندۆزی ئێكس‌پی XP ده‌ركه‌وت كه(زیاتر له 17ملیۆن دانه‌ی لێفرۆشراون).
ماڵپه‌ری کۆلیژی په‌روه‌ده‌ی بنه‌ره‌تی