ــ شاعيرى ئيغريقي اناكريؤن كةوا لة سةدةى 6 ث.ز ئةذيا ترىَ ى ئةخوارد دةنكة ترىَ يةك ثةرِية بؤرى هةناسةيةوةو خنكا .
ــ شاعير تربنادر يةكيَك لة هاورِيَكاني هةنجيريَكي بؤ فرِىَ داو كوتة قورِطيَوةو خنكاندى .
ــ نوسةر اسكيلؤس لة بةردةم مالَةكةى خؤيدا دانيشتبوو كةوا بازيَك كيسةلَيَكي هةلَطرتبوو بة قاضةكاني بة ئاسمانةوة بةلاَم لة قاضةكاني بةربويةوةو كةوت بة سةر سةرى ئةو نوسةرةداو كوشتي.
ــ ذنيَكي ئةمريكي بة ناوى مارى كوهيرى وةسيةتي كرد لة ثاش مردني 2 دؤلار بدريَت بة ميَردةكةى بة نيوةى ئةو 2 دؤلارة ثةتيَك بكرِيَت تا خؤى ثيَ هةلَواسيَ و خؤى بخنكيَنيَت .
ــ دانةرى شانؤطةرى يؤربيدس سةط ثةلامارى داو كوشتي .
ــ فةيلةسوف ديوجانس داواى كرد كاتيَك مرد سةربةرةو خوار بينيَذن باوةرِى وابوو دونيا هةلَئةطةرِيَتةوة كاتيَك زةوى سةرةو ذيَر ئةبيَت ئةو لةسةر قاض ئةوةستيَ .
ــ فةيلةسوفي بةناوبانط ئةرةستؤ (384 – 322) ث.ز خؤى خستة ناو دةرياوة لة بةرئةوةى نةيتواني هؤكارى شةثؤلة دةريايي يةكان بزانيَ و بؤضي لة رِؤذيَكدا 20 جار ئةطؤرِىَ .
ــ ثؤليسي مانضستةرى بةريتانيا ثةيوةندى يةكي تةلةفؤني لة لايةن كابرايةكي تورِةوة ثيَ طةيشت و ووتي : ذنةكةى بةندى كردووة لة مالَةوة بةوةى كةوا قاضة دةستكردةكاني ليَ شاردؤتةوة .
ــ ئافرةتيَك بة ناوى فرانكفؤرت فرؤلين لة دايك بوو 2 زماني هةبوو بةلاَم هةرطيز نةيئةتواني يةك ووشةش بلَيَ لة بةرئةوةى لالَ بوو
ــ ثاشاى رِووناكبير منير يادس (132-63) ث.ز ئةترسا لةوةى رِؤذيَك بيَت دةرمانخوارد بكريَت داواى لة خزمةتكارةكةى كرد كةوا كةميَك ذةهر بكاتة خواردنةكةيةوة تا لاشةى رِابيَنيَت لة سةر ئةو ترسة بؤيان كرد بةلاَم نةمرد بةلاَم داواى كرد لة يةكيَك لة ثاسةوانةكاني سةرى بة بةرد ثانكاتةوة
ــ هونةرمةند كالخاس بة هؤى ثيَكةنينةوة مرد رِؤذيَك دواى ئةو رِؤذة مرد كةوا فالَضيةكان دايان نابوو بمريَت .
ــ معتصم باللة خةليفةى هةشتةمي عةباسي بة ناوى (هةشتةوة) ناوى دةركرد لة بةرئةوةى ذمارة هةشت دةوريَكي كاريطةرى طيَرِا لة ذيانيدا بةوةى هةشتةم خةليفةى عةباسي بوو ،وة خةلافةتةكةى هةشت سالَ و هةشت مانطي خاياند، وةلةماوةى دةسةلاَتيدا هةشت شةرِى سةربازى ئةنجام داوة ، وة لةثاش خؤى هةشت كورِو هةشت كضي لة ثاش جيَما ،وة لة سالَي 108 كؤضي لة دايك بوو لة مانطي هةشت داو لة تةمةني 48 سالَيدا كؤضي دوايي كرد .
ــ فةيلةسوف زينون كاتيَك تةمةني طةيشتة 90 سالَي ثةنجةيةكي خؤى برِى تا تووشي خويَن بةربوون ببيَت ثاشان بة دةست و قاض ئةيكيَشا بة زةوى داو ئةيووت : هاتم بؤ ئيَرة ، بؤضي منت هيَنا؟! هةتا طياني دةركردوو مرد .
ــ بيرمةندى رِؤماني بةناوبانط برجرينوس ئاطريَكي طةورةى كردةوة بةدةوريا ئةسورِايةوةو خؤى ثرسيارى لة خؤى كردوو هةر خؤى وةلاَمي خؤى ئةدايةوة بة دةنطيَكي بةرز ثاشان خؤى فرِىَ داية ناويةوة تا سوتاو مرد .
ــ ئةديبة رِؤمانيةكان : سنكا ، لوكان ، بترينوَس ، هةر يةكةيان دةمارى دةستي خؤى برِى تاوةكو مردن بةهؤى جيَ بة جيَ كردني فةرماني ستةمكارو خويَن مذ نيرؤن كةوا دانيشتبوو بة خؤش حالَيةوة تا كؤتايي سةيرى ئةو ديمةنةى كرد .
ــ شاعير هلفنؤس كةوا طيرا بوو خةلَكي هيَرشيان كردة سةر زيندانةكة وايان زاني ئةميش خويَن رِيَذةو لةوانةية كةوا ئازارى زيندانيةكان ئةدا بة هةلَة هيَرشيان كردة سةرى و كوشتيان .
ــ شاعيرى صيني لي بو (762 – 700) ث.ز لة شةويَكي مانطة شةودا سوارى بةلةميَك بوو وة هةنديَك مةى خواردةوةو دةستي كرد بة طؤراني ووتن و شيعر دانان ،كةوا مانطي بيني لة ناو ئاوةكةدا سةرى خوارد كردةوة تا ماضي بكات لةو كاتةدا بةلةمةكة هةلَطةرِايةوةو كةوتة ناو ئاوةكةوةو خنكا .
ــ شاعيرى ئيتالَي بتراركة (1304 – 1374 ) ز لة سةر جيَطاكةى رِاكشا وةسيةتي كرد ئةطةر مرد هةتا رِؤذيَك وازى ليَ بيَنن و جيَ ى بهيَلَن خةلَكةكةضونة دةرةوةو بلاَويان كردةوة كةوا مردووة بؤ رِؤذى ثاشتر هاتنةوة بؤلاى سةير ئةكةن ضاك بؤتةوةو هةتا 30 سالَ دواى ئةو رِووداوةش ذيا .
ــ دانةرى ئينطليزى رؤبةرت برنز (1595 – 1640) رِيَك لةو رِؤذةدا مرد كةوا خؤى ضاوةرَِواني ئةكرد بمرىَ .
ــ جاحظ زاناى عةرةب بة هؤى ئةوةى كؤمةلَة كتيَبيَك لة كتيَبخانةكةيدا كةوت بة سةرياداو لة تةمةني 94 سالَيدا كؤضي دوايي كرد .
ــ شكسثيرو نوسةرى ئيسثاني سرفانتس لة يةك رِؤذدا مردن 22 ئةثريل 1616 .
ــ فةيلةسوفي ئينطليزى فرانسيس بيكؤن (1561 ــ 1626 ) ئاذةلَي مردووى بة بةفر دائةثؤشي تا بزانىَ ئةو ئاذةلاَنة تا ضةند رِؤذ بؤطةن ناكةن .. بةلاَم خؤى لة سةرماندا رِةق بويةوةو مرد .
ــ موليير (1725 ــ 1783) لة يةكيَك لة شانؤطةريةكاني دةورى ئةبيني لة شانؤطةريةكةيدا دةورى كةسيَكي نةخؤشي ئةبيني كةوتة كؤكين و خويَن بةربوون تا ثةردةى شانؤطةريةكةيان دادايةوة مرد
شانؤطةريةكة بة ناونيشاني ( نةخؤشي بةخةيالَ ) بوو .
ــ ئةديبي ئةمريكي جيمس ئؤنس (1725 ــ 1793) ئاواتي ئةخواست هةر كاتيَ بمرداية بازيَك هةلَي بطرتايةو لة نيَوان ضرِنوكي بازةكة بة ئاسمانةوة بمرداية رِؤذيَك لة كيَلَطةكةى خؤى ثياسةى ئةكرد لة ثرِ هةورة برووسكةيةك ليَيداو كوشتي .
ــ شاعيرى ئينطليزى لؤرد بيرؤن (1824 ــ 1877) ثزيشكةكان 4 كيلؤ خويَنيان ليَ دةركرد تا ضارةسةرى بؤ بكةن لة نةخؤشي مةلاريا كةوا تووشي بوبوو بةلاَم مرد .
ــ شاعيرى بةريتاني شيللي(1792 ــ 1822 ) خنكاو مرد ثاشان لاشةكةيان سوتان بةلاَم دلَةكةى نةسوتا ذنةكةى بؤ هةر شويَنيَك برِؤشتاية دلَي ميَردةكةى لة طةلَ خؤيدا ئةبرد .
ــ شاعيرى رِووسي ثوشكيَن (1799 ــ 1837) لة شةرِيَكدا بة شمشيَر كوذرا وة شاعيرى رِووسي لرمنتؤف لة (1814ــ 1841) شيعريَكي دانا بة ناونيشاني مردني شاعير كةضي خؤيشي هةر لة شةرِيَكدا لة بةرامبةر نةيارةكاني بة شمشيَر كوذرا .
ــ ئةديبي ئةمريكي هوسؤرؤن لة سالَي 1804 لة دايك بوو بة دريَذايي ذياني رِقي لة ذمارة 64 بوو لة هةموو نوسين و بيرةوةرى يةكاني بطةيشتاية بة ذمارة 64 ئةيثةرِاند ئةينوسي 63 + 1 لة سالَي 1864 دا مرد .
ــ نوسةرى كؤميدى ئةمريكي مارك تواين ( خاوةني ضيرؤكي تؤم سوايرى بةناوبانط ) رِؤذى دةركةوتني كلكدارى هالي سالَي 1835 لة دايك بوو وة ووتي هةر كاتيَكي تر ئةم كلكدارة دةربكةويَتةوة ئةو ئةمريَت جاريَكي تر لة سالَي 1910 دةركةوتةوةو مارك تواينيشس مرد .
ــ نوسةر شلومو علي نحيم لة ذمارة 13 ئةترسا بة هيض شيَوةيةك ذمارة 13 نةئةنووسي ئةطةر بهاتايةتة سةر ذمارة 13 ئةينوسي 12 +1 لةشارى نيويؤرك مرد لة 13 مايؤ 1916 لة سةر طؤرِةكةى نوسراوة لة رِؤذى 12+1 سالَي 1916 دا مردووة .
ــ شاعيرى ئوسكةتلةندى دافيدسؤن (1857ــ 1909) برِى 200 جنيهي لة بةرنادشؤ قةرز كرد برِياريدا بة زووترين كات بؤى بطيَرِيَتةوة شةوو رِؤذ خةريك بوو تا ئةو شانؤطةريةى تةواو كاو ثارةى دةست كةويَت و قةرزةكةى بداتةوة بةلاَم شانؤطةريةكةى شكستي هيَنا بؤية خؤى خستة ناو ( دةرياى مانش) ةوةو خؤى خنكاند .
ــ ئةديبي ئينطليزى ئارنؤلَد بنيت (1867 ـ 1931) بة هؤى طرانةتاوة مرد كاتيَك ثةرداخيَك ئاوى رِووبارى سين ى خواردةوة كةوا واى زاني ئاويَكي ثاكي تةندروستة .
ــ شاعيرى رِووسي سرجي اسنين (1895ــ 1925) دةماريَكي قؤلَي خؤى برِى شيعريَكي بة خويَنةكةى نووسي ثاشان خؤى خنكاند .
ــ شاعيرى ئينطليزى رؤبرت بروك (1877ــ 1915) ميَشولةيةك ثيَوة داو كوشتي وة سةروةت و سامانةكةى بؤ ئةم سيَ شاعيرة بة جيَهيَشت : جيلمان ،ابروكرومبي،والتردلامار.
ــ سالَي 1933 هيتلةر فةرماني دةركرد بؤ نوسةر ئارنست تولةر ئةو كتيَبةى قووت بدات كةوا دذى نازيةت نوسي بووى كتيَبةكة 470 لاثةرِة بوو نووسةرةكةش فةرمانةكةى جيَ بة جيَ كرد هةلَسا بة خواردني هةتاوةكو مرد .
ــــ ثياويَك هةبوو هةردوو طورضيلةى لة ئيش كةوتبوو دكتؤرةكة بة ذنةكةى ووت ئةطةر طورضيلةيةكي بؤ ثةيدا نةكةن لة ماوةى 24 كاتذميَرى داهاتوودا دةمرىَ هةربؤية خيَزانةكةيش ناضار بوو بؤ رِزطار كردني طياني هاوسةرةكةى طورضيلةيةكي خؤى ثيَ بةخشي بةلاَم ثاش ماوةيةك كةوا ثياوةكة ضاك بوةوة ذن و ميَردةكة بوو بة شةريان و هةردوو لا لة يةكتر جيا بوونةوة ذنةكة لة دادطا شكاتي لة ميَردةكةى كرد كةوا دةبيَت طورضيلةكةى بؤ بطةرِيَنيَتةوة . ... هةربؤية منيش دةلَيم ثياوان ئاطاتان لة خؤتا بيَت تووشي هةلَةى وا نةبن .